Polscy księżą katoliccy w więzieniach i łagrach sowieckich od 1918 r. - Tadeusz Madała - książka historyczna wyd. 1996

Opis

Diecezja łucka w przededniu II wojny światowej liczyła: 38 678 km2 powierzchni, 16 dekanatów, 166 parafii, około 370 000 wiernych, 160 kościołów parafialnych, 165 kaplic, 260 księży obrządku rzymskokatolickiego oraz 18 parafii bizantyjsko -słowiańskich, 4 parafie greckokatolickie, 21 księży obrządku wschodniego i około 20 000 wiernych. Od 1925 roku diecezja łucka należała do lwowskiej prowincji kościelnej (uprzednio do mohylewskiej). Obok województwa wołyńskiego (35 757 km 2 – część dawnego przedrozbiorowego polskiego Wołynia) łącznie z powiatem sarneńskim (od 1930 roku) w jej skład weszły: część powiatu Kamień Koszyrski, część powiatu stolińskiego i niewielka część powiatu pińskiego z województwa poleskiego. Pod względem wyznaniowym diecezję łucką w większości zamieszkiwali (wg danych z 1933 roku): ludność prawosławna, głównie: Ukraińcy (Rusini), Rosjanie i Czesi – 1 500 821 (72,2%); rzymskokatoliccy: Polacy i Czesi – 254 421 (12,3%) Żydzi – 253 772 (12,2%), protestanci: Niemcy i Czesi – 36 695 (1,7%), obrządku wschodniego – 11 000 (0,5%) oraz przedstawiciele 12 sekt wyznaniowych – 23 396 (1,1%). Ordynariuszem diecezji był ks. bp dr Adolf Piotr Szelążek, a biskupem pomocniczym ks. Stefan Walczykiewicz. W momencie wybuchu wojny prawie wszystkie parafie diecezji miały proboszczów, z wyjątkiem kilkunastu z około 30 erygowanych w przededniu wojny. Dziesięciu kapłanów opuściło swoje placówki parafialne, gdy zostali powołani na kapelanów wojskowych, ale zastąpili ich inni księża, przede wszystkim wcześniej wyświęceni na kapłanów alumni ostatniego kursu Seminarium Duchownego. Wybuch wojny zastał poza granicami diecezji 23 kapłanów, którzy do diecezji już nie powrócili. Pierwszym skutkiem wkroczenia wojsk sowieckich na terytorium Polski 17 września 1939 roku i zajęcia całego terenu diecezji było wyrzucenie ks. bp. Adolfa Szelążka oraz Kurii Biskupiej w Łucku ze swoich pomieszczeń. Ordynariusz łucki zajął niewielki pokój, zaś Kuria zaczęła funkcjonować w budynku katedralnym. Zamknięte zostało Seminarium Duchowne w Łucku i Seminarium Papieskie w Dubnie, władze sowieckie zlikwidowały też wszystkie klasztory męskie z 32 ojcami i 6 braćmi oraz 10 zakonów i zgromadzeń żeńskich z około 215 siostrami i 9 nowicjuszkami. Wielu zakonników i sióstr wróciło do swych domów macierzystych. Ci, którzy zostali, nadal prowadzili swoją działalność katechetyczną, charytatywną, oświatową oraz sprawowali liturgię. Za radą biskupa Szelążka siostry zakonne zamieniły swój strój zakonny na świecki i dalszą działalność prowadziły już w konspiracji.